دارو و اقتصاد سلامت نویسنده: اکبریان

 دارو و اقتصاد سلامت (منابع موجود است.)

   اقتصاد بهداشت و درمان شاخه اي از علم اقتصاد است. بهره جوئي از علم اقتصاد بهداشت به دهه 1950 باز مي گردد. فعاليتهاي اين شاخه علمي بسيار گسترده است و ميتوان گفت كه يكي از مهمترين آنها بحث دارويي است.

در كشور ما ايران از يك سو هزينه هاي دارو ، همچنين تشخيص و درمان بيماريها در حال افزايش است و از سوي ديگر درآمد واقعي گروههاي وسيعي از مردم سير نزولي طي مي كند و انتظار مي رود متخصصان اقتصاد سلامت بعنوان يكي از گروههاي حرفه اي كه هدفش توزيع عادلانه منابع و استفاده بهينه از منابع موجود براي تحقق سلامتي براي همه است اين موضوع را مد نظر داشته باشند.

توزيع دارو در ايران بر اساس برنامه ريزي اداره كل دارو در وزارت بهداشت بصورت متمركز و سهميه بندي شده صورت مي گيرد. كه خود داراي مشكلاتي از جمله توزيع ناعادلانه بدون توجه به نياز دارو مي باشد. در هر حال در مباحث اقتصاد سلامت بحث دارو از اهميت فوق العاده اي برخوردار است و اين اهميت ريشه در ارتباط دارو با سلامت و جان انسانها دارد.

عرضه و تقاضاي دارو:

متأسفانه كشور ما با ميانگين رشد ساليانه مصرف داروئي به ميزان 5/11 درصد در مقايسه با ميانگين رشد 7 درصدي در كشورهاي درحال توسعه يا 9 درصد در كل جهان يكي از پرمصرفترين كشورها در زمينه فرآورده هاي داروئي در سطح جهان است. همين رشد و مصرف عنان گسيخته باعث شده است تا معضل دارو همواره بعنوان يكي از مهمترين مسائل و مشكلات كشور ما باشد. اين مشكل عمدتاً از فرهنگ نادرست تجويز و مصرف و مشكلات مربوط به توزيع و تدارك دارو در ايران سرچشمه مي گيرد.

بر اساس آمارهاي موجود تنها در فاصله زماني سالهاي 1363 تا 1370 مصرف دارو در كشور 2 برابر شده است.و اين مصرف همچنان ادامه دارد.

بيشترين گروههاي داروئي نسخه شده:

در نگاهي كلي گروههاي عمده داروئي نسخه شده عبارتند از :

Ø    آنتي بيوتيكها

Ø    داروهاي مؤثر بر  CNS

Ø    NSAID

Ø    داروهاي گوارشي

تجويز و مصرف غير منطقي دارو: ايجاد هزينه سنگين براي بيمار و سازمانهاي بيمه گر

 عوارض غير قابل برگشت ، اشكال جديد مقاومتهاي ميكروبي ، حتي مرگ بيمار

بازار داروئي:

در بازار دارئوي مشابه ساير بازارهاي اقتصادي اصل عرضه و تقاضا حاكم است. و در كنار اين دو اصل به خاطر شكل ويژه اين بازار اصول ديگري مانند توزيع ، تحويل و مصرف دارو نيز به آن اضافه مي گردد.

عرضه              تقاضا

عرضه:

مقدار داروي توليد شده در كاخانجات ساخت دارو در كشور

باضافه داروي وارداتي  : بر اساس سهميه در استانها توزيع ميگردد.

تقاضا:

مقدار داروي درخواستي بيمار از داروخانه بانسخه پزشك  يا  درخواست دارو بدون نسخه

آيا دارو نياز واقعي بيمار است يا خير؟ آيا تقاضا حقيقي است يا كاذب؟

تقاضا هميشه بمعني تحويل نيست:

عدم تحويل كامل دارو توسط داروخانه به بيمار

عدم مصرف كامل دارو توسط بيمار  : انبار دارو در منزل بيمار

طبق تحقيقات انجام شده 50 درصد بيماران داروي خود را بطور كامل مصرف نمي كنند.

 فرايندهاي تأمين مالي دارو:

از اين جنبه ها اهميت دارد:

داروها نجات بخش زندگي و ارتقاء دهنده سلامتي هستند

داروها پرهزينه هستند.

50-25 درصد هزينه هاي سلامت در كشورهاي درحال توسعه مربوط به داروست.

در برخي از كشورها بيش از 80 درصد هزينه هاي سلامت خانوار مربوط به دارو مي باشد.

فرايند تأمين مالي دارو شامل:

q       تأمين مالي عمومي

q       پرداختهاي مصرف كنندگان

q       تأمين مالي از طريق سازمانهاي حمايت كننده و خيريه

q       وام از سازمانهاي بين المللي

هدف اقتصادي يك نظام داروئي:

تضمين عرضه اي از داروهاي با كيفيت مناسب ، مؤثر و ايمن در حداقل هزينه ممكن براي افرادي كه نياز دارند

در افزايش هزينه هاي داروئي عوامل متعددي دخيل هستند:

هزينه نسخ داروئي: بسياري از مصارف داروئي نامناسب و غير ضروري است

ميزان نرخ رشد مصرف دارو روندي غير منطقي دارد.

نتايج انجام طرحهاي پژوهشي در كشورهاي انگلستان ، استراليا و كانادا نشان دادكه:

1)  توجه به هر دو سوي عرضه (پزشكان) و تقاضا (بيماران) باعث كاهش مخارج داروئي مي شود.

  افزايش سهم پرداخت بيمار             كاهش مصرف دارو

عيب آن اينست كه بدليل تحميل بيش از حد بار هزينه بر افراد سالخورده ، فقير و ساير گروههاي آسيب پذير عواقب ناگواري آنها را تهديد كند.

2)  آگاهي پزشك از داروهاي گران قيمت و ميزان پوشش بيمه اي       عدم تجويز

در صورتيكه پزشك بعضي از ريسكهاي مالي ناشي از رفتارهاي نسخه نويسي خود را كنترل كند         كاهش مصرف دارو

نكته ديگر اينكه:

تغيير الگوي بيماريهاو تغيير در الگوي مصرف دارو در جهان نيز از چالشهاي جديدي است كه با آن مواجه هستيم. شيوع بيماريهاي جديد ، ايجاد مقاومت داروئي در برابر بيماريهايي مثل سل ، مالاريا منجر به افزايش مصرف دارو و اعمال فشار بر منابع تأمين كننده بهداشت و سلامتي جوامع شده است.

تغيير سبك زندگي نيز منجر به شيوع بيماريهاي خاص و مزمن بويژه در سالمندان شده است.

اهميت كاربرد مناسب دارو:

ميانگين اقلام دارو در ايران 4-3 قلم

WHO اين ميزان را 2-1 فلم ذكر كرده است.

دليل اين امر در ايران:

q       تمايل بيماران به مصرف اقلام متعدد دارو

q       كم توجهي پزشكان در تشخيص دقيق بيماري و انجام درمان علامتي بجاي علتي

q       كم اثر بودن بعضي از داروهاي موجود

q       ضعف در آموزش نسخه نويسي

q       عدم ارزيابي عملكرد باليني پزشكان مشغول بكار

q       عدم توجه به وضعيت درآمد پزشكان جوان

داروهاي اساسي:

كميته تخصصي WHO  در نشست نوامبر 1999 داروهاي اساسي را چنين تعريف كرده است:

داروهاي اساسي داروهايي هستند كه نيازهاي اكثريت جمعيت به مراقبتهاي بهداشتي را تأمين كنند در نتيجه اين داروها بايد در تمام لحظات و باندازه كافي و در روزهاي مناسب و با قيمتي قابل قبول براي افراد و جامعه در دسترس باشد.

سياست ملي داروئي بعنوان يك راه حل براي مشكلات داروئي:

تجربه نشان داده است كه در بسياري از كشورها راه حلهاي گام به گام ، بسياري از مشكلات را بصورت حل شده باقي گذارده و از همين رو بهترين راه مواجهه با مشكلات پيچيده دارو استفاده از يك چارچوب مشترك است. بعلاوه گاهي رويكردهاي سياسي موجود در جامعه با يكديگر در تضاد هستند از همين رو WHO  پيشنهاد ميكند كه كليه كشورها يك سياست ملي دارويي يا national drug policy (NDP) را تدوين كرده و باجرا بگذارند.

سياست ملي داروئي عبارتست از تعيين اهداف بلند مدت و ميان مدت در زمينه هاي داروئي توسط دولت و تشخيص راهبردهاي اصلي براي رسيدن به اهداف مذكور.

اهميت سياست ملي داروئي مدون شده بمنزله سند رسمي است كه بيان كننده اهداف بلند مدت و كوتاه مدت ، تصميمات و تعهدات دولت در زمينه دارو مي باشد.

بدون وجود چنين سياست رسمي و مدوني نيازها مورد ارزيابي قرار نگرفته و از آنجايي كه اهداف و مسئوليتها بصورت شفاف تعريف نشده اند اقدامات دولت هماهنگ نخواهد بود.

 NDP چگونه تهيه ميشود؟

انجام مذاكرات نظام مند  با كليه صاحبنظران و گروههاي علاقمند

تعريف اهداف

تعيين اولويتها

تدوين راهبرها و راهكارها

تعيين تعهدات و الزامات

چرا NDP مورد نياز است؟

ارائه يك سند رسمي در مورد اهداف ، تعهدات و تصميمات دولت در زمينه دارو

تعريف اهداف ملي در زمينه دارو و تعيين اولويتها

تشخيص راهبردها و عوامل مؤثر براي اجراي سياست مذكور

ايجاد فضايي براي بحثهاي ملي در اين زمينه

اهدافNDP:

دسترسي به دارو: فراوان بودن و قيمت مناسب داروهاي اساسي

كيفيت: ايمني و اثر بخشي همه داروها

مصرف منطقي داروها: تشويق مراجع درماني و بيماران به استفاده از روشهاي درماني صحيح و ارزان قيمت

مهمترين مواردي كه در سياست ملي داروئي بايد چارچوب قانونمند پيدا كنند:

q       انتخاب داروهاي اساسي

q       قيمت مناسب داشتن و قابل خريد بودن داروهاي اساسي

q       امور مالي: سرمايه گذاري، تقويت بيمه

q       سيستم هاي تأمين دارو

q       تدوين قوانين و ضوابط و تضمين كيفيت دارو

q       مصرف منطقي داروها

q       تحقيقات

بر موضوع مورد علاقه کلیک کنید

نویسندگان

سایر سایت های مرتبط

امکانات