آشنايي با جايگاه بخش بهداشت و درمان در برنامه چهارم توسعه

آشنايي با جايگاه بخش بهداشت و درمان در برنامه چهارم توسعه

روند شکل گيري برنامه چهارم توسعه و ارتباط آن با بخش بهداشت و درمان :

سلامتي اساسي ترين نياز بشري و بزرگترين موهبت الهي به شمار مي رود .  برخورداري از يک زندگي مولد و با کيفيت ، توأم با طول عمر قابل قبول و عاري از بيماري و ناتواني ، حقي است همگاني که مسئوليت آن برعهده دولتهاست .

قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران ضمن محوري شناختن سلامت انسان ، بهداشت و درمان را از جمله نيازهاي اساسي مي شناسد و دولت را مكلف كرده است تا تمامي امكانات خود را جهت سلامت افراد كشور بسيج كند . ( اصول 3، 43 ، 29  قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران )

به دليل ماهيت تاثير پذير سلامت و خدمات مربوط به آن از شرايط اجتماعي و فرهنگي ، پيشرفت دانش و تکنولوژي ، تغيير در الگوهاي بيماري ها و عوامل گوناگون محيطي ، نيازهاي جامعه در اين بخش با شتاب بيشتري تغيير مي کند . حال اگر نظام سلامت از آمادگي و کارآمدي کافي براي برخورد با اين تغييرات برخوردار نباشد ، به تدريج بخش سلامت از نيازهاي واقعي جامعه و اهداف اوليه خود دور شده و قادر به اداي ماموريت خود نخواهد بود .  

در تدوين برنامه توسعه کشور تلاش مي شود  مسيرمناسبي براي تحقق رسالت و اهداف تعيين شده ترسيم شود و جهت گيري هاي کلان توسعه به منصه ظهور برسد . 

برنامه چهارم توسعه ، پس از تدوين و تصويب در اختيار بخشهاي اجرايي مختلف قرار گرفته تا برنامه اساس آن اسناد ملي توسعه تدوين گردد و پس از تصويب هيأت وزيرا ن ، مبناي تنظيم عمليات اجرايي برنامه چهارم قرار گيرد . 

سند ملي توسعه بخشي ، عبارت است از سندي راهبردي که با توجه به قابليتها ، امکانات و محدوديتها ، به تبيين جهت گيري هاي اصلي ، اهداف کمي و کيفي بلند مدت و ميان مدت ، فعاليتهاي محوري ، سياستهاي منطقه اي و همچنين اقدامات مهم محوري و فعاليتهاي اولويت دار توسعه در آن بخش مي پردازد .

سند ملي توسعه بخشهاي مختلف از جمله سند ملي توسعه بخش بهداشت و درمان ، به پيشنهاد مشترک سازمان مديريت و برنامه ريزي و دستگاه اجرايي ذيربط تهيه مي شود .

با توجه به اينکه اقدامات و عمليات دستگاههاي اجرايي و بودجه سالانه آنها در قالب اسناد ملي توسعه تحقق مي يابد ، در وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي « گروه تدوين سند ملي توسعه بخش بهداشت و درمان » موظف به تهيه سند ملي توسعه در اين بخش در قالب الگوي ابلاغ شده و با استفاده از چهار سند راهنماي زير گرديد :

ـ  چشم انداز بلند مدت جمهوري اسلامي ايران

ـ  سياستهاي کلي نظام ابلاغ شده از سوي مقام معظم رهبري

ـ  لايحه برنامه چهارم توسعه ( مصوب مجلس شوراي اسلامي )

ـ  نظريه پايه بخش و استان

مباني سند :

مفهوم سلامت وداشتن تعريف مشترک از آن ، درتبيين رسالت و مباني فکري و اجرايي درسطح کلان اهميت اساسي دارد . دو تعريف که در اينجا مورداستفاده قرار گرفته اند عبارتند از :  

تعريف سلامت از ديدگاه Who :

« احساس رضايت كامل جسماني ، رواني و اجتماعي و نه تنها فقدان بيماري و ناخوشي »

تعريف سلامت از ديدگاه تئوري سرماية انساني   ( Human Capital Theory ) :

سلامتي يك « ذخيرة سرمايه » است كه به مرورزمان با گذرطبيعي عمر( Natural Aging ) مستهلك مي شود .     از آنجا که بيماري باعث استهلاك غيرطبيعي مي شود ، لذا سرمايه گذاري در سلامت اين استهلاك را جبران مي كند .

نظام سلامت از نظر ساختاري به مجموعه اي گفته مي شود که فعاليتهاي آن به طور مستقيم در راستاي اهداف زير باشد :

ـ   تأمين ، حفظ و ارتقاء سطح سلامت افراد

ـ   پاسخگويي به نيازهاي درماني مردم

ـ    مشاركت عادلانه در تأمين منابع مالي

محورهاي اصلي نظام سلامت عبارتند از :

1. توليت Stewardship      
2. تأمين منابع مالي   Financing
3. ارائه خدمات        Service  Provision
4. توليد منابع ( انساني / فيزيكي / تجهيزات / دارو ) Resource   generation

توليت : پذيرش مسئوليت كلان وپاسخگويي دربالاترين سطح ( وزارت بهداشت و درمان وآموزش پزشكي به نيابت ازدولت )

توليت :     1.  سياستگزاري : تعيين خط مشي و جهت گيري كلان نظام سلامت

             2.  حاكميت درون بخشي : بكارگيري همة تمهيدات ممكن جهت تضمين اجراي سياستهاي اتخاذ شده

              3 .  رهبري بين بخش : بكارگيري ابزارهاي مشروع تأثير گذاري بر بخش هاي ديگر در جهت دستيابي به اهداف و آرمان هاي نظام سلامت

تأمين مالي منابع : 1. جمع آوري منابع : تأمين از طريق دولت ، خانوار ، كارفرما ، كمكهاي اهدايي

                        2. تجميع و مديريت منابع : تحمل ريسك پرداخت هزينه هاي سلامتي بوسيلة تمامي افراد

                        3 . خريد خدمات : پرداخت منابع تجميع شده به ارائه كنندگان خدمات جهت انجام مداخلات مؤثر در ارتقاء سلامتي

ارائه خدمات :            1 .  پيشگيري

                       2 . خدمات باليني

                       3 . بازتواني و نوتواني

                       4 . پاسخگويي به خطرات و بلايا در كشور

توليد منابع  :             1 .  تربيت نيروي انساني ماهر و متخصص

( سرمايه گذاري )          2 . سرمايه گذاري در پژوهش

                               3 .  ساختمان  و تجهيزات

                               4 . تداركات دارو و ملزومات پزشكي

در برنامة توسعة ملي بخش بهداشت و درمان بر محورهاي زير تأكيد شده است :

-         رشد اقتصاد سريع ، مستمر و پايدار

-         توسعه مبتني بر دانايي

-         تعامل فعال با اقتصاد جهاني

-         رقابت پذير كردن اقتصاد

-         ارتقاي سلامت و بهبود كيفيت زندگي و حفظ محيط زيست در راستاي توسعة پايدار

-         توسعة فرهنگي

-         كار آمد كردن ادارة امور كشور

  اهداف و راهبردهاي کلان توسعه بخش بهداشت و درمان در تحقق چشم انداز بلند مدت توسعه :

  با درنظر گرفتن رسالت بخش بهداشت و درمان «  ارتقاي سلامت و بهبود كيفيت زندگي »  اهداف و راهبردهاي زير را براي اين بخش برشمرده اند :

اهداف کلي :       ـ  تأمين ، حفظ و ارتقاي سلامت آحاد مردم

                      ـ پاسخگويي به نيازهاي درماني  مردم

                      ـ  تأمين عدالت از نظر پرداخت هزينه ها

راهبردها :        ـ  ارتقاي سطح تأمين نيازهاي اساسي مردم

                     ـ  تأمين ، حفظ و ارتقاي سلامت افراد و جامعه

                     ـ  اصلاح ساختار نظام سلامت در راستاي ايجاد يک نظام پاسخگو

                     ـ  عادلانه کردن دريافت خدمات سلامت براي آحاد جامعه

                     ـ  مشارکت عادلانه مردم در تأمين هزينه هاي بخش سلامت

                     ـ  ارتقاي امنيت و سلامت تغذيه جامعه 

اقدامات مهم و اساسي که در هر يک از چهار محور نظام سلامت در راستاي تحقق برنامه چهارم توسعه و در قالب سند توسعه بخش بهداشت و درمان ÷يش بيني شده است به شرح زير مي باشد :

اقدامات مهم و اساسي در محور توليت :

الف )  استقرار نظام حاكميت باليني

ë     طراحي و استقرار نظام رسيدگي به شکايات بيماران

ë     کنترل خطاهاي پزشکي

ë     تدوين پروتکلهاي طبابت باليني مبتني برنامه شواهد در سطوح اول ، دوم و سوم خدمات

ë     تدوين پروتکلهاي پيشگيري و درمان بيماريهاي خاص و پيوند اعضا

ب )  استقرار نظام جامع مديريت اطلاعات سلامت اعم از اطلاعات مربوط به منابع ( انساني ، مالي ، فيزيکي )

کيفيت ، بهره مندي ، عدالت ، پاسخگويي ، جمعيت ، بيماري و بيماران :

ë     مکانيزه نمودن اطلاعات بخش بهداشت و درمان

ë     برقراري سيستم پايش و ارزشيابي اجراي سياستها ، قوانين و آيين نامه ها ، دستورالعملها و استانداردها ي مرتبط

ë     توسعه کاربري فناوري ارتباطات و اطلاعات در بخش بهداشت و درمان ( تکفاب )

ë     استقرار نظام نوين مديريت بيمارستاني

ë     استقرار نظام جامع مديريت منابع در بخش سلامت

ë     ساماندهي اطلاعات آماري و جمعيتي بخش بهداشت و درمان در ارتباط با توسعه کشور

ج )  اصلاح مديريت و تقويت توليت در نظام سلامت كشور به منظور بهبود کيفيت و کارآيي و ارتقاء عدالت در دسترسي به خدمات :

ë     افزايش توانايي و کارآيي کارشناسي و مديريتي در وزارت بهداشت و درمان در سطح ستادي

ë     بازنگري ، اصلاح و استقرار نظام جامع مديريت تجهيزات ، امکانات ، مواد و فضا

ë     طراحي و استقرار برنامه توزيع عادلانه منابع

ë     طراحي و استقرار برنامه تمرکز زدايي در نظام سلامت

ë     مهندسي مجدد فرآيندها

ë     استقرار نظام ارزيابي بهره وري ، عملکرد و مديريت در بخشهاي مختلف

ë     اصلاح ساختار اقتصادي و مديريتي بيمارستانها

ë     بازاريابي و صدور کالا و خدمات پزشکي

ë     مديريت خدمات پشتيباني مبتني برنامه کاهش تصدي گري

د )  تدوين و اجراي پروژه هاي بين بخشي :

ë     پروژه شهر سالم ـ روستاي سالم

ë     بهبود تغذيه و کاهش کمبود ريزمغذي ها در کودکان

ë     اصلاح شيوه زندگي

اقدامات مهم و اساسي در محور تأمين منابع مالي :

الف ) تعيين سهم مشاركت مردم ، دولت و ساير نهاد هاي در تأمين منابع مالي نظام سلامت

ë     تدوين آيين نامه در خصوص چگونگي متعادل نمودن سهم مردم در تأمين منابع بخش بهداشت و درمان

ë     تدوين آيين نامه در خصوص برقراري ماليات سلامت برنامه سيگار، روغن ، شکر ، اتومبيل ، موتورسيکلت و ساير عوامل خطرزا

ë     تهيه قوانيني در مورد افزايش سهم بخش بهداشت و درمان از درآمد ناخالص ملي

ë     تدوين قوانيني براي پوشش کامل بيمه هاي سلامت

ë     تدوين قوانيني براي تعيين حق بيمه به صورت درصدي از درآمد

ب ) تدوين نظام كار آمد خريد خدمات سلامت

ë     طراحي و استقرار نظام پرداخت کارآمد برنامه اساس مشارکت بيشتر ارائه کنندگان خدمات در ريسک مالي بخش بهداشت و درمان

ë     واقعي کردن تعرفه هاي درماني متناسب با شاخص هزينه

ج ) اصلاح نظام مالي در بخش سلامت

ë     بودجه ريزي عملياتي در واحدهاي ارائه دهنده خدمات بهداشتي و درماني

ë      نهادينه کردن استقرار حسابهاي ملي سلامت

ë     طراحي و استقرار نظام حسابداري نوين به منظور محاسبه قيمت تمام شده خدمات سلامت

ë     واقعي نمودن حق بيمه خدمات درماني

اقدامات مهم و اساسي در محور ارائه خدمات :

الف ) ساماندهي نظام ارائه خدمات با تأكيد بر سطح بندي و نظام ارجاع براي جمعيت تعريف شده

ë     استقرار سطح بندي خدمات بهداشتي و درماني در بخشهاي دولتي ، خصوصي و خيريه

ë     راه اندازي واحد پزشک خانواده در استانهاي پايلوت

ë     تشکيل پرونده سلامت براي کليه افراد تحت پوشش

ë     عادلانه کردن دريافت خدمات سلامتي

ب ) آموزش و ارتقاء سلامت 

پ ) سلامت خانواده و جمعيت

ت ) مديريت بيماري ها

ث ) سلامت مدارس و جوانان

ج ) اجراي برنامه هاي سالم سازي ، سلامت و ايمني محيط كار

د ) سلامت روان

ن ) سلامت دهان و دندان

و ) بهبود تغذيه جامعه

ي ) بهينه سازي فوريت هاي پزشكي / سوانح و حوادث غير مترقبه

در جمع بندي اين بحث مي توان به برخي نکات مثبت در برنامه چهارم توسعه و سند ملي توسعه بخش بهداشت و درمان اشاره کرد که موجب توانمندي بيشتر اين برنامه نسبت به برنامه هاي قبلي شده است .

يکي از اين نقاط قوت ، پيش بيني منابع مالي مورد نياز براي اغلب اقدامات تعيين شده است . به عنوان مثال در اين برنامه به کسب درآمد از طريق صدور کالا و خدمات بهداشتي و درماني توجه شده است .

همچنين واقعي کردن تعرفه ها ، حرکت در راستاي افزايش عدالت در پرداخت هزينه ها و نيز دسترسي و دريافت خدمات ، اصلاح روش محاسبه حق بيمه ، بودجه ريزي عملياتي ، محاسبه قيمت تمام شده خدمات و افزايش نقش سازمانهاي بيمه در تأمين منابع و پرداخت هزينه ها و . . .

اگر برنامه ريزي را تلاشي آگاهانه و هدفمند در تمامي ابعاد براي نيل به اهداف و آرمانهاي تعيين شده بدانيم ، تدوين سند ملي توسعه بخش بهداشت و درمان فرآيندي بوده براي ترسيم خطوط کلي فعاليتهاي اين بخش در سالهاي پيش رو .

در تدوين اين برنامه سعي شده است از امکانات موجود به بهترين نحو استفاده شده و نقاط مثبت هرچه پررنگتر و نقاط منفي هرچه کمرنگتر شوند .

اگرچه برنامه ريزي استراتژيک در کشورهاي در حال توسعه سابقه چنداني ندارد و اجراي آن نيز با مشکلات فراواني روبرو است ، با اين وجود شکل گيري اين تفکر در سطوح عالي اداره کشور موجب دلگرمي بوده و در صورت اهتمام جمعي به منظور تحقق کامل اهداف اين برنامه ، روزهاي بهتري در انتظار مردم ايران خواهد بود . 

منابع : 

           ـ  برنامه چهارم توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور ـ سازمان مديريت و برنامه ريزي

بر موضوع مورد علاقه کلیک کنید

نویسندگان

سایر سایت های مرتبط

امکانات